Praca za pośrednictwem platform cyfrowych – nowe obowiązki dla przedsiębiorców 

Rząd przygotował projekt ustawy wdrażającej dyrektywę UE dotyczącą pracy platformowej. Sprawdź, jakie obowiązki mogą czekać przedsiębiorców, platformy cyfrowe oraz podmioty współpracujące z wykonawcami. 

Praca platformowa pod lupą ustawodawcy 

Dynamiczny rozwój gospodarki cyfrowej sprawił, że platformy internetowe stały się ważnym elementem rynku pracy. Podmioty oferujące usługi przewozowe, kurierskie, dostawcze czy usługi wykonywane online od lat korzystają z modelu współpracy opartego najczęściej na umowach cywilnoprawnych lub na samozatrudnieniu. 

Model ten budzi jednak coraz więcej wątpliwości, zarówno w Polsce jak i w całej Unii Europejskiej. Największym problemem pozostaje prawidłowe ustalenie statusu osób wykonujących pracę. W praktyce część współpracowników platform wykonuje obowiązki w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy, mimo że formalnie osoby te prowadzą działalność gospodarczą lub realizują zlecenia jako niezależni wykonawcy. 

Odpowiedzią na te wyzwania jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform. Polska rozpoczęła proces jej wdrażania i powstał  projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy (UC160), opublikowany w Rządowym Centrum Legislacji. Państwa członkowskie mają obowiązek implementacji Dyrektywy do 2 grudnia 2026 r. 

Czym jest praca za pośrednictwem platform cyfrowych? 

W ślad za Dyrektywą projekt ustawy definiuje cyfrową platformę pracy jako osobę fizyczną albo prawną, która świadczy usługę spełniającą następujące warunki:  

a) jest udostępniana przynajmniej częściowo na odległość za pomocą środków elektronicznych, 

b) jest świadczona na żądanie usługobiorcy, 

c) jej niezbędnym i istotnym elementem jest organizowanie pracy wykonywanej przez osoby fizyczne za wynagrodzeniem, niezależnie od tego, czy praca ta jest wykonywana za pośrednictwem internetu czy w określonym miejscu, 

d) obejmuje stosowanie zautomatyzowanych systemów monitorujących lub zautomatyzowanych systemów decyzyjnych. 

Do najbardziej znanych przykładów należą platformy: 

Zakres przedmiotowy ustawy nie ogranicza się do branży transportowej. Regulacje mogą znaleźć zastosowanie wszędzie tam, gdzie platforma organizuje wykonywanie pracy przy wykorzystaniu algorytmów. 

Dlaczego Unia Europejska zdecydowała się na nowe regulacje? 

Zdaniem Komisji Europejskiej dynamiczny rozwój platform cyfrowych przyniósł wiele korzyści gospodarczych, ale jednocześnie ujawnił szereg problemów dotyczących ochrony osób wykonujących pracę z wykorzystaniem takich platform. Najczęściej wskazywane wyzwania to błędna kwalifikacja statusu zatrudnienia, brak przejrzystości działania algorytmów, automatyczne podejmowanie decyzji wpływających na możliwość wykonywania pracy oraz ograniczony dostęp do informacji dotyczących zasad przydzielania zleceń.  

Projekt ustawy ma ograniczyć te ryzyka poprzez zwiększenie transparentności oraz ułatwienie ustalenia, czy dana osoba faktycznie prowadzi niezależną działalność gospodarczą, czy też wykonuje pracę w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy. 

Jedna z najważniejszych zmian – domniemanie istnienia stosunku pracy  

Największe zainteresowanie przedsiębiorców budzi wprowadzenie domniemania istnienia stosunku pracy. Projekt ustawy przewiduje rozwiązania ułatwiające ustalenie prawidłowego statusu osoby wykonującej pracę za pośrednictwem platformy. Jeżeli sposób organizacji współpracy będzie wskazywał na podporządkowanie charakterystyczne dla stosunku pracy, właściwe organy będą mogły uznać, że dana osoba świadcząca usługi za pośrednictwem platformy powinna być traktowana jak pracownik w rozumieniu Kodeksu pracy. 

Nie oznacza to automatycznego przekształcenia każdej współpracy B2B lub umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Oceniane będą okoliczności faktyczne wykonywania pracy, a nie wyłącznie nazwa zawartej umowy, co ma przeciwdziałać zjawisku pozornego samozatrudnienia. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność ponownej analizy modeli współpracy z osobami wykonującymi usługi. 

Większa kontrola nad algorytmami 

Jednym z najbardziej innowacyjnych elementów projektu ustawy są przepisy dotyczące zarządzania algorytmicznego. W praktyce wiele platform wykorzystuje algorytmy do: 

Projekt zakłada, że osoby wykonujące pracę powinny wiedzieć, w jaki sposób takie decyzje są podejmowane. Platformy będą zobowiązane do zapewnienia większej przejrzystości działania systemów automatycznego podejmowania decyzji oraz do zagwarantowania odpowiedniego nadzoru człowieka nad decyzjami wywołującymi istotne skutki dla wykonawców. 

Automatyczne decyzje nie będą mogły pozostać bez kontroli 

Nowe przepisy przewidują również zwiększoną ochronę osób wykonujących pracę przed skutkami decyzji podejmowanych przez algorytmy. W praktyce może to dotyczyć sytuacji, gdy: 

Projekt zakłada możliwość zakwestionowania takich decyzji oraz udział człowieka w procesie ich weryfikacji. Rozwiązania te wpisują się w szerszy trend regulacyjny dotyczący wykorzystania sztucznej inteligencji i ochrony danych osobowych. 

Nowe obowiązki informacyjne 

Projekt przewiduje rozszerzenie obowiązków informacyjnych platform cyfrowych. Osoby wykonujące pracę mają uzyskać dostęp do informacji dotyczących między innymi: 

• zasad współpracy, 

• sposobu działania algorytmów, 

• kryteriów oceny wykonywanej pracy, 

• parametrów wpływających na przydzielanie zleceń, 

• zasad podejmowania decyzji automatycznych. 

Transparentność ma stać się jednym z podstawowych obowiązków przedsiębiorców prowadzących platformy cyfrowe. 

Państwowa Inspekcja Pracy zyska nowe kompetencje 

Projekt ustawy przewiduje również zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy. 

Ich celem jest umożliwienie skutecznej kontroli przestrzegania nowych przepisów, w tym weryfikacji prawidłowości statusu zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform oraz realizacji obowiązków informacyjnych przez platformy. W związku z wdrożeniem Dyrektywy projekt ustawy zakłada również odpowiednie zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego.  

Wejście w życie ustawy będzie oznaczać dla przedsiębiorców konieczność odpowiedniego przygotowania dokumentacji oraz rewizję zasad współpracy.

Czytaj także:

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy od lipca 2026 r. – ustawa podpisana i ogłoszona

Czytaj artykuł

Kogo będą dotyczyć nowe przepisy? 

Choć w debacie publicznej najczęściej mówi się o platformach przewozowych i dostawczych, projekt ma mieć znacznie szerszy zakres. Potencjalnie nowe regulacje mogą dotyczyć także przedsiębiorców prowadzących platformy umożliwiające: 

• świadczenie usług IT, 

• usługi marketingowe, 

• tłumaczenia, 

• korepetycje, 

• usługi projektowe, 

• usługi domowe, 

• opiekę nad dziećmi, 

• opiekę nad osobami starszymi. 

Każdy model biznesowy wykorzystujący algorytmy do organizowania pracy powinien zostać przeanalizowany pod kątem nowych obowiązków. 

Co przedsiębiorcy mogą zrobić już dziś? Checklista 

Choć projekt ustawy jest w trakcie procesu legislacyjnego, warto rozpocząć przygotowania do nowych obowiązków odpowiednio wcześniej. Rekomendowane działania obejmują przede wszystkim: 

1. Audyt modeli współpracy – należy zweryfikować, czy sposób wykonywania usług przez wykonawców nie wskazuje na relację mającą cechy stosunku pracy. 

2. Analizę systemów algorytmicznych – warto ustalić, jakie decyzje podejmowane są automatycznie oraz czy możliwe jest ich wyjaśnienie i kontrola. 

3. Przegląd dokumentacji – regulaminy, umowy oraz polityki współpracy mogą wymagać dostosowania do nowych obowiązków informacyjnych. 

4. Ocenę ryzyk prawnych – nowe przepisy mogą zwiększyć ryzyko sporów dotyczących statusu zatrudnienia albo mogą skutkować odpowiedzialnością karną za naruszenie ustawy. 

5. Przygotowanie organizacji – zmiany będą wymagały współpracy działów HR, prawnych, compliance, IT oraz działów ochrony danych osobowych. 

Czy nowe przepisy obejmą wyłącznie platformy cyfrowe? 

Nie każdy podmiot korzystający z aplikacji mobilnej zostanie objęty nowymi regulacjami. Kluczowe będzie ustalenie, czy przedsiębiorca rzeczywiście organizuje wykonywanie pracy za pośrednictwem platformy cyfrowej oraz czy wykorzystuje zautomatyzowane systemy do zarządzania wykonawcami. Dlatego każda organizacja powinna indywidualnie przeanalizować swój model biznesowy pod kątem podlegania zasadom określonym w Dyrektywie i obowiązkom wynikających z ustawy. 

Podsumowanie 

Regulacje zawarte w projekcie ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy stanowią jeden z ważniejszych elementów wprowadzonych w ostatnich latach do prawa pracy. Nie ogranicza się on wyłącznie do kwestii zatrudnienia, obejmuje również transparentność działania algorytmów, ochronę danych osobowych, nadzór nad automatycznym podejmowaniem decyzji oraz zwiększenie uprawnień organów kontrolnych. 

Choć przepisy ustawy nie weszły jeszcze w życie, przedsiębiorcy nie powinni odkładać przygotowań na ostatnią chwilę. Wdrożenie nowych obowiązków może wymagać zmian, nie tylko w dokumentacji, lecz także w sposobie organizacji współpracy, architekturze systemów IT oraz procesach compliance. 

Wczesny audyt modeli współpracy, analiza ryzyk związanych z kwalifikacją zatrudnienia oraz dostosowanie procedur dotyczących zarządzania algorytmicznego pozwolą ograniczyć ryzyko prawne i organizacyjne po wejściu nowych przepisów w życie. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania