Projekt zmian w prawie holdingowym.  

Odpowiedzialność członków organów spółek 

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu spółek handlowych. Nowe przepisy dotyczą grup spółek i mają zastąpić dotychczasowe regulacje, obowiązujące na mocy ustawy z 2022 r. o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw. 

Zmiany w prawie holdingowym – dlaczego potrzebne? 

W uzasadnieniu projektu nowelizacji przedstawiona została argumentacja, zgodnie z którą obecne przepisy okazały się wadliwe i nie odpowiadają realnym potrzebom. Dotychczasowy system jest też krytykowany za zbyt sztywne procedury wydawania poleceń oraz niejasne zasady działania w interesie grupy, co przy braku realnych korzyści zniechęca do oficjalnej rejestracji. Jak więc nowe przepisy mają to zmienić? 

Legitymizacja interesu grupy spółek i bezpieczeństwo menedżerów 

Kluczowym celem reformy jest wprowadzenie zasad wzorujących się na tzw. „doktrynie Rozenblum”, która to pozwala spółce zależnej kierować się interesem grupy, nawet jeśli wiąże się to z przejściowymi negatywnymi następstwami dla samej spółki. Jest to wyjście naprzeciw rzeczywistości biznesowej i wprowadza koncepcję przepisów o grupach spółek jako tzw. enabling law. 

Takie rozwiązanie jednak niesie ze sobą konieczność wprowadzenia przepisów chroniących członków organów spółek z grupy, a w szczególności spółek zależnych, przed odpowiedzialnością cywilną i karną za racjonalne działania podejmowane w interesie grupy.  

Działanie w interesie grupy będzie prawnie legitymowane, o ile będzie służyć realizacji wspólnej strategii, a bilans korzyści i „ofiar” spółki zależnej zostanie zrównoważony w rozsądnym terminie. Dla członków organów spółek zależnych jest to ważna zmiana, która pomoże zapewnić im większe bezpieczeństwo oraz pogodzi sprzeczne cele uczestników grupy w sposób kompromisowy. Jest to też dążenie do koncepcji przepisów o grupach spółek jako tzw. protecting law. Czytaj także: Stan niewypłacalności – zasady odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. 

Precyzyjna definicja grupy spółek prowadzenie działalności na podstawie wspólnej, długoterminowej strategii; 

Aby uniknąć nadużyć, projekt formułuje restrykcyjne przesłanki uznania powiązań kapitałowych za grupę spółek w znaczeniu kodeksowym. Muszą one zostać spełnione łącznie: 

• prowadzenie działalności na podstawie wspólnej, długoterminowej strategii; 

• istnienie trwałej współpracy gospodarczej między spółkami; 

• objęcie spółek spójnym, zintegrowanym zarządzaniem. 

Co istotne, projekt nie wymaga formalnego zatwierdzania strategii uchwałami, stawiając na elastyczność i faktyczne ramy współpracy biznesowej. Przedsiębiorcy muszą jednak pamiętać, że w razie sporu to na spółce dominującej i zależnej będzie spoczywał ciężar dowodu, że spełniały one te rygorystyczne kryteria. 

Nowa filozofia prawa grup spółek – odejście od modelu „opt-in” 

Najważniejszą zmianą jest odejście od obecnego, mało efektywnego modelu „opt-in”, który wymagał podejmowania specjalnych uchwał przez zgromadzenia spółek zależnych, aby móc korzystać z przepisów o grupach spółek. Projektodawcy uznali tę regulację za wadliwą i nadmiernie sformalizowaną, co skutkuje jej znikomym wykorzystaniem w praktyce. 

W nowym projekcie przyjęto zasadę „powszechności”. Oznacza to, że przepisy o grupach spółek będą znajdować zastosowanie automatycznie (ex lege), gdy tylko zostaną spełnione ustawowe przesłanki istnienia grupy. Przedsiębiorcy nie będą musieli podejmować czynności prawnych ani dokonywać wpisów w rejestrach, aby działać jako grupa spółek. Jednocześnie projekt przewiduje prawo „wyjścia”, spółki będą mogły zdecydować o niestosowaniu tych przepisów poprzez stosowną zmianę aktu założycielskiego. 

Nowe mechanizmy ochrony wierzycieli i wspólników 

Projekt wprowadza także instrumenty ochrony interesariuszy. Najbardziej znaczącą zmianą jest odpowiedzialność odszkodowawcza spółki dominującej względem wierzycieli spółki zależnej za szkodę spowodowaną jej niewypłacalnością, jeżeli była ona wynikiem nadmiernego wpływu dominanta przekraczającego granice interesu grupy. 

Projekt wprowadza także zmiany w ogólnych przepisach, przyznając wspólnikom spółek z o.o. oraz akcjonariuszom spółek niepublicznych prawo żądania ustąpienia ze spółki na wzór rozwiązań znanych z prostej spółki akcyjnej. 

Likwidacja wzmianki o tzw. „umowie koncernowej” 

Projekt usuwa z Kodeksu spółek handlowych wzmianki o tzw. „umowach koncernowych”, które miałyby pozwalać na przekazywanie zysku lub zarządzanie spółką zależną. Autorzy reformy wskazują, że takie umowy w polskim porządku prawnym są nieakceptowalnym naruszeniem kompetencji nieważne, gdyż naruszają kompetencje zarządów i zgromadzeń wspólników do decydowania o zysku. Zamiast martwych przepisów o umowach, ustawodawca stawia na ramową regulację faktycznych grup spółek. 

Nowe przepisy także dla grup o zasięgu międzynarodowym 

Projektowane przepisy mają mieć zastosowanie także w przypadku grup spółek o zasięgu międzynarodowym, a nie tylko w odniesieniu do grup spółek, których statutem personalnym jest polskie prawo. Przepisy projektu będą więc dotyczyć spółek zależnych podlegających prawu polskiemu, bez względu na to, czy ich spółki dominujące są podmiotami zagranicznymi. Jednocześnie regulacja ta nie obejmie zagranicznych spółek zależnych (w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 51 k.s.h.), nawet jeśli są one kontrolowane przez polskie spółki dominujące. Czytaj także: Nowelizacja Kodeksu Spółek Handlowych – nowe obowiązki w zakresie prowadzenia rejestru akcji 

Nowe przepisy – kiedy wejdą w życie? 

Projektowana ustawa ustanawia roczny okres przejściowy, liczony od dnia wejścia w życie ustawy, w którym wobec spółek, które na podstawie art. 21¹ § 3 k.s.h. ujawniły uczestnictwo w grupie spółek, nadal będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy dotyczące grup spółek. Z uwagi na wadliwość regulacji grup spółek zawartej w art. 21¹–21¹⁶ k.s.h. (por. Uwagi ogólne, pkt I.1) nie jest jednak zasadne utrzymywanie jej w dłuższym horyzoncie czasowym. 

Niezłożenie w terminie określonym w art. 14 ust. 2 projektu wniosku do sądu rejestrowego o wykreślenie wzmianki o uczestnictwie w grupie spółek nie spowoduje przedłużenia stosowania dotychczasowych przepisów. Utracą one bowiem moc po upływie roku od dnia wejścia w życie projektowanej ustawy, a sąd rejestrowy dokona wykreślenia wzmianki z urzędu. 

Zadbaj o bezpieczeństwo prawne swojej firmy. Doradcy kancelarii TGC Corporate Lawyers pomagają firmom krajowym i zagranicznym we wszelkich sprawach dotyczących tworzenia i funkcjonowania spółek prawa handlowego oraz ich organów. 

Porozmawiajmy o optymalnym rozwiązaniu dla Twojego biznesu: